ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )
313
شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )
زيرا براى ماست كه از آن پاسخ دهيم به اين كه شرط تواتر آن است كه در اعتقاد كسى كه آن را مىشنود شبههء تقليد ، سبقت نگيرد كه خبر نقل شده را نفى كند چون اگر چنين اعتقادى سبقت گيرد به صحّت و درستى آن معتقد نمىشود چون ممكن نيست به درستى خبر و روايت معتقد بود با اعتقاد به درستى چيزى كه با آن مخالف است و شايد دشمن به سبب رسوخ كردن مخالف اين روايات در ذهنش به درستى آنها اعتقاد نداشته باشد . راه دوم كه به انصاف نزديكتر است اين است كه اين روايات از نظر لفظ متواتر نيست ليكن ما مىگوييم : اين روايات تواتر معنوى دارند به اين معنى كه ما ضرورة در وقت شنيدن اين روايات فراوان كه از راههاى گوناگون نقل شده و همه در ثابت كردن اين دو نوع از كرامتها براى امير مؤمنان ( ع ) اتّحاد دارند علم اجمالى پيدا مىكنيم كه همهء آن روايات دروغ نمىباشد بلكه بعضى از آنها ناگزير بايد صادق باشد و هر كدام از آنها صادق باشد مقصود ما كامل و مطلوب ما را به اثبات مىرساند . پس اى كسى كه شكوه خداوند را ملاحظه مىكنى و مىخواهى به راه راست به روى نمىتوانى كه از نظر عقلى به صراحت چيزى از آن روايات را انكار كنى بعد از آن كه ممكن بودن آن امور را در روشهاى طبيعى و مادّى بر تو اعلام كرديم و در قسم اوّل به اسباب كلَّى آن اشاره نموديم و شايد در توان تو باشد كه اين كارها يا بعضى از آنها را انجام دهى اگر توفيق سر رشتهء خردت را در دست بگيرد و تو را از خوابگاه طبيعت بيدار سازد و در نتيجه بر خيانت دشمنانت كه به صورت دوستانت خودنمايى مىكنند آگاه شوى و آنها كه در لباس خير خواهانت به تو نيرنگ مىزنند ( بشناسى ) پس آنان را مقهور سازى ( برمانى ) تا اين كه مطيع تو شوند و پشت سرت در بساط بزرگوارى و وارد شدن در خانه ماندنى ( آخرت و بهشت ) قرار گيرند چون من نسبت به تو چنين گمان دارم كه در اين صورت به روشنى آنچه اكنون بر تو خبر آن مشتبه شده بدانى و به حقيقت آنچه اثر آن از چشمت دور مانده است واقف شوى . و خداوند متعال ما و شما را به آنچه دوست دارد و مىپسندد به لطف و كرمش موفق بدارد و توفيقم جز از طرف خدا نيست بر او توكَّل مىكنم و به سوى او باز مىگردم او مرا بس است و نيكوترين وكيل است ، و ستايش خداى را آن طور كه شايستهء اوست و خدا بر برترين آفريدگانش ( محمّد ) و همهء خاندان و لشكريان و يارانش رحمت و درود فرستد .